Dziedzictwo kulturowe

Najstarsza nazwa rzeki Tuja pojawiająca się w 1247 r. jest pochodzenia pruskiego. Tuga pochodzi od skrzyżowania tej nazwy z niemiecką Tiege i pojawiła się pod koniec XIX wieku.  W 1593 roku miasto Nowy Staw otrzymało przywilej wyłączności eksploatacji drogi wodnej Świętej i Tugi wraz z prawem do usuwania wszelkich przeszkód wodnych w postaci jazów, młynów i stałych mostów. Już wtedy transportowano wodą (a zimą – lodem) miejscowe produkty do Gdańska, Elbląga i Królewca. W roku 1865 rzekę uregulowano rzekę powyżej Nowego Dworu Gdańskiego a w latach 1893–1896 pozostałe odcinki. W latach 1845–1920 dolny odcinek rzeki był częścią Kanału Wiślano-Zalewowego, który pełnił rolę transportową w zastępstwie zamulonej wówczas Szkarpawy. Na starych widokówkach często uwieczniano pękatokadłubowe lomy, z charakterystycznym bocznym mieczem, niezbędnym przy wypływaniu na Zalew Wiślany. Barki z płodami rolnymi i materiałami budowlanymi pływały po rzece jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku.
Rzeka ma swoją legendę. Opowiada ona o księżniczce, która zanim rzuciła się w wody Zalewu Wiślanego uciekając przed swoim prześladowcą, wylewała wodę z dzbanka dając początek nadzwyczaj krętej rzece.
Czytaj całość
 

Szlak wodny

Rzeka w górnym biegu nazywana Świętą (długość 48,2 km, przepływ wody przy ujściu 1,1 m³/s). Dawniej, przy wysokich stanach wody w Wiśle, pełniła rolę jednego z jej koryt ujściowych. Przepływa środkiem Żuław Wielkich, poprzez miasta Nowy Staw i Nowy Dwór Gdański. Dostępna dla kajaków na długości ponad 30 km, dla jednostek o zanurzeniu 1,0 m – do Nowego Dworu. Przy silnych wiatrach północnych woda gwałtownie wzbiera. Przy wiatrach południowych poziom wody obniża się. Rekordowe różnice poziomów wynoszą do 2 m. Z biegiem rzeki charakter jej zmienia się bardzo szybko. Na początku, pod Lasem Mątowskim, podobna do wąskiego rowu, pod Nowym Stawem ma już kilkanaście metrów szerokości, a poniżej Nowego Dworu rozlewa się do kilkudziesięciu metrów, osiągając średnią głębokość 1,8 m. Odcinek Tugi poniżej Nowego Dworu, dzięki gęstemu przybrzeżnemu zadrzewieniu, zabytkom architektury i techniki spotykanym po drodze, należy do najładniejszych i najatrakcyjniejszych szlaków wodnych na Żuławach.
Czytaj całość
 

Walory przyrodnicze

Rzeka w górnym biegu nazywana Świętą (długość 48,2 km, przepływ wody przy ujściu 1,1 m³/s). Dawniej, przy wysokich stanach wody w Wiśle, pełniła rolę jednego z jej koryt ujściowych. Przepływa środkiem Żuław Wielkich, poprzez miasta Nowy Staw i Nowy Dwór Gdański. Dostępna dla kajaków na długości ponad 30 km, dla jednostek o zanurzeniu 1,5 m – do Nowego Dworu. Z biegiem rzeki charakter jej zmienia się bardzo szybko. Na początku pod rezerwatem Las Mątowski podobna do wąskiego rowu, pod Nowym Stawem ma już kilkanaście metrów szerokości, a poniżej Nowego Dworu rozlewa się do kilkudziesięciu metrów, osiągając głębokość 2–5 m. Odcinek Tugi poniżej Nowego Dworu, dzięki gęstemu przybrzeżnemu zadrzewieniu, zabytkom architektury i techniki spotykanym po drodze, należy do najładniejszych i najatrakcyjniejszych szlaków wodnych na Żuławach.
Czytaj całość